Hawai‘i
Mai Wikipedia
- No ka mokupuni ʻo Hawaiʻi, hele iā Hawaiʻi (mokupuni).
ʻO Hawaiʻi ke one hānau o ka poʻe Hawaiʻi. He mokuʻāina ʻo ia o ʻAmelika Hui Pū ʻia, a he pae moku ʻo ia ma ka waena o ka Moana Pākīpika. Aia ʻo ia ma ke komohana hema o ʻAmelika Hui, ka hikina hema o Iāpana, a me ka hikina ʻākau o ʻAukekulelia. ʻO ka lā 21 ʻAukake 1959 ka lā o ko Hawaiʻi lilo ʻana i mokuʻāina o ʻAmelika Hui Pū ʻia. ʻO ia ka mokuʻāina hope loa a me ka mokuʻāina kanalima. ʻO Honolulu, ko Hawaiʻi kapikala, ma Oʻahu. 1,211,537 poʻe a Hawaiʻi ma ka helu kanaka o ʻAmelika Hui o 2000.
ʻEwalu o Hawaiʻi moku ʻano nui. Mai ke komohana ʻākau loa ā hiki i ka hikina hema loa, ʻo Niʻihau, Kauaʻi, Oʻahu, Molokaʻi, Lānaʻi, Kahoʻolawe, Maui, a me Hawaiʻi ko lākou mau inoa. Aia lākou ma ka hikina hema o ka pae moku Hawaiʻi. ʻO ka mokupuni o Hawaiʻi ka mokupuni nui loa. ʻO Ua Mau ke Ea o ka ʻĀina i ka Pono kā Hawaiʻi mākia.
Wahi a kekahi mau moʻolelo a me kekahi moʻokūʻauhau ali‘i, hoʻokele maila ka poʻe kahiko mai Kahiki, Nuʻuhiwa, a Kāmoa paha i kekahi mau makahiki nui i hala. ʻO ka ʻōlelo Hawaiʻi ka ʻōlelo maoli o nā poʻe Hawaiʻi, akā, ʻo ka ʻōlelo Pelekane kekahi ʻōlelo kūhelu o Hawaiʻi.
Papa kuhikuhi |
[E ho'opololei] Hōʻike honua
[E ho'opololei] Wahi, waihona ʻāina, a me huli honua
Aia ka pae moku Hawaiʻi ma kahi o 3,200 klm (1,988 mil) mai ko ʻAmelika ʻĀkau komohana hema. ʻO Hawaiʻi ka mokuʻāina hema loa a me ka mokuʻāina komohana lua ma hope ʻo ʻĀlaka. ʻO Hawaiʻi lāua ʻo ʻĀlaka nā mokuʻāina wale nō ma waho o ka ʻāina haole.
ʻO Hawaiʻi ka mokuʻāina wale nō me:
- ka ulu ʻana o ke kope
- ka puni piha ʻana o ka moana
- ka hale aliʻi
- kona mau palena ma waho o ka ʻāinapuniʻole ʻo ʻAmelika ʻĀkau
ʻO Mauna Kea ka mauna lōʻihi loa o Hawaiʻi. 13,796 a Mauna Kea kp (4,205 m). Lōʻihi aʻe ʻo Mauna Kea ma mua o Mauna ʻEwelaka inā hoʻopapā hohonu iā Mauna Kea mai ka papakū o ka moana. Inā hoʻohana ʻoe i kēnā lōkihi, inā 33,476 a Mauna Kea kp.
Ua hoʻokumu nā moku ʻano nui mai ka piko pele ma o he mau luapele.
Aia ka luaʻi pele aku nei ma waho o ka mokupuni o Hawaiʻi ma Haleakalā ma ka mokupuni o Maui i ke kenekuila 1800. Ma ka makahiki 1790, ua luaʻi pele nui ʻo Kīlauea a ua make 5,405 mau koa a me ko lākou mau ʻohana ʻoiai i ko lākou hele ʻana ma Kīlauea.
Ma muli o ka hoʻokumu ʻana o nā mokupuni ma o ka luaʻi pele ʻana o nā luapele, ua hōʻea nā holoholona a me nā lāʻau ma o nā "W" ʻekolu (i ka ʻōlelo Pelekane): ka makani (wind), nā nalu (waves), a me nā ʻēheu (wings). Nui ka heluna o nā ola ʻāpaʻakuma ma Hawaiʻi ma muli o ka hoʻokaʻawele ʻana o Hawaiʻi.
Kāohi ʻia ka ʻOihana Pāka Aupuni i kēia mau wahi:
- Ala Kahakai, ma Hawaiʻi
- Haleakalā, ma Kula, Maui
- Pāka Aupuni ʻo Kīlauea, ma Hawaiʻi
- Kalaupapa, ma Molokaʻi
- Kaloko-Honokōhau, ma Kailua-Kona
- Puʻuhonua o Hōnaunau, ma Hōnaunau
- Puʻukoholā Heiau, ma Kawaihae
[E ho'opololei] Nā moku ʻano nui
[E ho'opololei] Nā kūlanakauhale ʻano nui
Ua hoʻoneʻe ʻo Kamehameha I i ko Hawaiʻi kapikala mai Lahaina iā Honolulu no ka mea, aia ke Awa Kū Moku o Honolulu ma Honolulu.
He kūlanakauhale ʻano nui kēia: ʻo Hilo, Kāneʻohe, Kailua, Pearl City, Waipahu, Kahului, Kailua-Kona, Kīhei, a me Līhuʻe.

[E ho'opololei] Aniau
| Nā anu, mehana, a me wela haiakonu no nā kūlanakauhale Hawaiʻi[1] | ||||||||||||
| Kūlanakauhale | Ian | Pep | Mal | ʻAp | Mei | Iun | Iul | ʻAuk | Kep | ʻOk | Now | Kek |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hilo | 79/64 | 79/64 | 79/65 | 79/66 | 81/67 | 82/68 | 82/69 | 83/69 | 83/69 | 83/68 | 81/67 | 80/65 |
| Honolulu | 80/66 | 81/65 | 82/67 | 83/68 | 85/70 | 87/72 | 88/74 | 89/75 | 89/74 | 87/73 | 84/71 | 82/68 |
| Kahului | 80/63 | 81/63 | 82/65 | 82/66 | 84/67 | 86/69 | 87/71 | 88/71 | 88/70 | 87/69 | 84/68 | 82/65 |
| Līhuʻe | 78/65 | 78/66 | 78/67 | 79/69 | 81/70 | 83/73 | 84/74 | 85/74 | 85/74 | 84/73 | 81/71 | 79/68 |
[E ho'opololei] Mōʻaukala
Ma mua o ko Hawaiʻi hoʻokomo ʻana i ʻAmelika Hui Pū ʻia, ua like ʻo Hawaiʻi me ʻekolu mau mokuʻāina o ʻAmelika Hui Pū ʻia. He mau mokuʻāina kūʻokoʻa lākou: ka Lepupalika ʻo Welemoneka (1791), ka Lepupalika ʻo Kekeka (1845), a me ka Lepupalika ʻo Kaleponi (1846). Ua kū ke Aupuni Mōʻī ʻo Hawaiʻi mai ka makahiki 1810 i ka makahiki 1893; na kekahi mau kālepa Haole i kahuli i ke Aupuni Mōʻī ma ka makahiki 1893. He lepupalika kūʻokoʻa ʻo Hawaiʻi mai ka makahiki 1894 i ka makahiki 1898. Ma ka makahiki 1898, ua hoʻohui ʻāina ʻo ʻAmelika Hui Pū ʻia iā Hawaiʻi. Ua lilo ʻo Hawaiʻi i ka Panalāʻau ʻo Hawaiʻi i ka makahiki 1900, a ua lilo ʻo ia i mokuʻāina i ka makahiki 1959.
[E ho'opololei] 1778-1893 — Hōʻea ʻana mai o nā ʻEulopa; Aupuni Mōʻī ʻo Hawaiʻi
I nā makahiki ma waena o 1780 a 1795, kaua nā aliʻi Hawaiʻi no ke kāohi o nā mokupuni. Ma hope o nā kaua o 1795 a me ko Kamehameha I hoʻolilo ʻana iā Kauaʻi, ua hui pū nā mokupuni Hawaiʻi ma ka noho aliʻi o Kamehameha. Na Kamehameha i hoʻokumu i ka Hale o Kamehameha, ka hale lani o ke aupuni mōʻī o Hawaiʻi, ma hope o kona hui pū ʻana o nā mokupuni.
Na Lunalilo i koho ʻia i ka noho aliʻi ma hope o kā Kamehameha V make. Ma hope o ko Lunalilo make ʻana, na Kalākaua i koho ʻia i ka noho aliʻi. I ka makahiki 1895, ua lilo ʻo Liliʻuokalani i mōʻī wahine ma muli o ka hala ʻana o Kalākaua.
|
Kamehameha I |
Kamehameha III |
Kamehameha IV |
|
|
Kamehameha V |
Kalākaua |
[E ho'opololei] Kahuli — ka Lepupalika ʻo Hawaiʻi
Ua hoʻokahuli ʻia ke Aupuni Mōʻī o Hawaiʻi e Sanford B. Dole a me nā kālepa Haole, ʻoiai ka noho aliʻi o Liliʻuokalani. Ua hāʻawipio ʻo Liliʻuokalani ma 17 Ianuali 1893.
[E ho'opololei] 1959-Kēia manawa — Mokuʻāina ʻo Hawaiʻi
Ma ka lā 21 ʻAukake 1959, ua lilo ʻo Hawaiʻi i mokuʻāina kanalima o ʻAmelika Hui Pū ʻia.
[E ho'opololei] Nā ʻano kānaka
[E ho'opololei] Nā ʻōlelo
ʻElua ʻōlelo kūhelu o Hawaiʻi: ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Pelekane. Ua lilo ka ʻōlelo Hawaiʻi i ka ʻōlelo kūhelu o Hawaiʻi ma ka ʻAha ʻelele hana kumukānāwai o ka mokuʻāina o Hawaiʻi ma 1978.
[E ho'opololei] Aupuni
|
Linda Lingle |
James Aiona |
Daniel Inouye |
Daniel Akaka |
|
Neilabercrombie.jpg
Neil Abercrombie |
Mazie Hirono |
MayorKim.jpg
Harry Kim |
Mufi Hannemann |
[E ho'opololei] Nā kūmole
[E ho'opololei] Nā loulou kūwaho
- Ka ʻōnaehana pūnaewele kūhelu o Hawaiʻi (ʻōlelo Pelekane)